Aşılama Tedavisi Ankara

Aşılama Nedir?

Aşılama tedavisi spermlerin belirli işlemlerden geçirilerek daha kaliteli ve hızlı olanlarının toplanıp ince bir katater ile rahim ağzından geçilerek rahime verilmesi işlemidir.

Aşılama tedavisinde ilk aşama yumurtalık uyarım aşamasıdır. Yumurtalıklar hap ya da iğne tedavisi ile uyarılabilir. Ancak iğne tedavisi ile yapılan aşılamalarda gebelik şansı daha yüksek olmaktadır. Yumurtalık uyarımında amaç bir ya da en fazla iki yumurta büyütmektir. Yaklaşık 10-12 günlük yumurtalık uyarıcı tedavi sonrası foliküllerden bir ya da iki tanesi 17 mm ve üzerine çıktığında çatlatma iğnesi verilir ve 24-40 saat sonrasında aşılama yapılır.

Özellikle iğne ile yumurta büyütme yapılan sikluslarda aşılamadan sonra progesteron ile hormonal destek yapmanın gebelik oranlarını arttırdığı gösterilmiştir. Bu hormonal destek gebelik testine kadar devam eder. Gebelik testi pozitif gelirse de gebeliğin 9. haftasına kadar destek uzatılır.

Aşılama Tedavisi Neden Yapılır?

Aşılama tedavisi, yumurta uyarıcı ilaç veya iğne tedavisi ile 1–2 yumurta olgunlaştırıldıktan sonra, çatlama zamanında erkekten alınan spermlerin ince bir kateter aracılığıyla rahim içine verilmesi işlemidir. Tedavinin amacı, yumurtlama sırasında döllenme alanında daha fazla sayıda hareketli spermin bulunmasını sağlayarak gebelik şansını artırmaktır.

Tedavi süreci, yumurta büyütme ile başlar; hastanın yaşı, kilosu ve yumurtalık rezervine göre uygun ilaç veya iğne seçilir ve folikül gelişimi belirli aralıklarla ultrasonla kontrol edilir. Foliküller istenen boyuta ulaştığında çatlatma iğnesi uygulanır. Yaklaşık 36–40 saat sonra erkekten alınan spermler laboratuvarda yıkanarak hazırlanır ve rahim içine yerleştirilir. Aşılamadan 14 gün sonra kanda gebelik testi yapılarak sonuç değerlendirilir.

Aşılama Öncesi Hazırlık ve Değerlendirmeler

İnfertil hastalarda aşılama ya da tüp bebek kararı almadan önce rahim ve yumurtalıkların ultrason ile değerlendirilmesi, hormonların incelenmesi ve sperm analizi yapılması gerekmektedir.

Daha önce dış gebelik, rahim ve yumurtalıkları ilgilendiren karın ameliyatı ya da ya da bu organları ilgilendiren enfeksiyon geçirmiş olmak tüplerde tıkanıklık olma riskini beraberinde getirdiğinden bu hastalarda rahim filmi yani HSG çekilmesi önerilmektedir.

Bu risk faktörleri olmayan hastalarda tüplerin % 95 oranında açık olduğu düşünülür ve rahim filmi çekilmesi atlanabilir. Ancak yaşı genç ve infertilite süresi kısa olan hastalarda spontan bekleme kararı verildiyse tüplerin açık olduğundan emin olmak yerinde olacaktır. HSG sonrası ilk 3 ay spontan gebelik oranlarında görülen artış da bu hasta grubunda değerlendirilebilir.

Aşılama Tedavisi Nasıl Yapılır?

Aşılama tedavisi, özel olarak hazırlanmış spermlerin ince bir kateter aracılığıyla rahim içine yerleştirilmesiyle yapılan bir üremeye yardımcı tedavi yöntemidir.

Aşılama süreci, kadının yumurtlama dönemine uygun hale getirilmesiyle başlar. Gerekirse, hafif dozlu oral ilaçlar veya enjeksiyonlarla yumurtalık stimülasyonu yapılır ve transvajinal ultrason ile foliküller izlenir. Yumurtalar olgunlaştığında çatlatma iğnesi uygulanır ve yaklaşık 34–37 saat sonra spermler laboratuvarda yıkanarak hazırlanır. Bu işlemle hareketli ve sağlıklı spermler seçilir ve yoğunlaştırılır.

Hazırlanan sperm, vajina ve serviks yoluyla rahim içine kateter ile aktarılır. İşlem genellikle birkaç dakika sürer ve anesteziye gerek yoktur. İşlem sonrası kısa süre dinlenilir; hafif kramp veya ara kanama görülebilir, ancak bu normaldir.

Spermler rahim içinden fallop tüplerine hareket eder ve burada yumurtayla karşılaşarak döllenme gerçekleşir. Döllenme sonrası embriyo rahime doğru ilerler ve 5–7 gün içinde rahim duvarına tutunur. Aşılamadan yaklaşık 14 gün sonra kanda gebelik testi yapılarak sonuç değerlendirilir.

Aşılama, daha az invaziv, basit ve maliyeti düşük bir yöntem olduğu için uygun vakalarda ilk tercih edilen üremeye yardımcı tedavi yöntemlerinden biridir. Gebelik şansı, kadının yaşı, sperm kalitesi ve tüplerin durumu gibi faktörlere bağlıdır.

35 yaşın üzerindeki hastalar ile infertilite süresi 2 yıldan daha uzun olan hastalarda aşılama yerine tüp bebek tedavisi ile gebelik şansı daha yüksek olacaktır.

Polikistik over hastalarında aşılama tedavi siklusunda aşırı uyarılma olduğunda yani çok sayıda folikül geliştiğinde çoğul gebelik riskini engellemek için tüp bebek tedavisine geçiş yapılarak büyüyen yumurtalar yumurta toplama işlemi ile alınabilir.

İkiden fazla başarısız aşılama tedavisi olmuş hastalarda daha fazla aşılama ile devam etmenin gebelik şansını arttırmadığı gösterildiğinden bu hastalarda tüp bebek tedavisine geçmek daha doğru olacaktır.

Aşılama Başarısını Arttıran Faktörler

Aşılama başarısını etkileyen en önemli faktörlerden biri ileri hareketli ve normal morfolojili sperm sayısıdır. Bu değerler arttıkça gebelik şansı da yükselir. Sağlıklı yaşam tarzı benimsemek, sigara ve alkolü bırakmak ve sperm kalitesini destekleyen antioksidan takviyeler kullanmak da başarı şansını artırır.

Sperm hareketi ve morfolojisi düşük olan vakalarda, spermlerin rahim ağzı kanallarını taklit eden mikroçip sisteminde yüzdürülerek seçilen daha kaliteli spermlerin kullanılması gebelik oranlarını yükseltir. Açıklanamayan infertilite durumlarında, iki yumurta olgunlaştırmak ve yumurta kalitesini artırıcı destekler uygulamak da gebelik şansını artıran yaklaşımlardır.

Aşılama sonrası yatak istirahati gebelik oranlarını etkilemez; bu nedenle hasta günlük yaşamına dönebilir. Ancak ağır egzersiz, ani zıplama veya ağır kaldırma gibi aktiviteler önerilmez. Yumurtalık uyarımı yapılan hastalarda, aşılama sonrası rahim destekleyici hormon tedavisi gebelik oranlarını artırdığı için genellikle tavsiye edilir.

Yumurta Takibi ve Aşılama Zamanlamasının Önemi

Yumurta takibinin yakın bir şekilde yapılması çoklu yumurta gelişiminin ve aşırı uyarılma sendromunun önlenmesi, gelişirse de erken tespiti ve doz ayarlanmasına fırsat vermesi ayrıca erken çatlama olursa tespiti açısından önem taşımaktadır. Yumurtanın gelişimine ve erken çatlama riskine göre aşılama zamanı planlanır. Aşılama çatlatma iğnesinin yapılmasını takiben 24-40 saat sonra yapılabilir. Spermin kadın genital organlarında 72 saat yaşaması nedeniyle aşılama planlama aralığı geniş olabilmektedir.

Aşılama Sonrası Takip ve Öneriler

Aşılama sonrası yatak istirahatinin gebelik oranlarına olumlu etkisi tespit edilememiştir. O nedenle aşılama sonrası günlük hayata dönülebilir. Ağır egzersiz, ağır kaldırma, hoplama ve zıplama tarzında hareketler önerilmez. İğne ile yumurta uyarımı yapılan hastalarda aşılama sonrası rahim destekleyici hormon tedavisi gebelik oranlarını arttırdığı için önerilmektedir.

Aşılama Tedavisi Sıkça Sorulan Sorular

Aşılama Tedavisi Kaç Kez Yapılabilir?

Aşılama tedavisi için bir üst sınır olmamakla birlikte iki başarısız aşılama denemesinden sonra daha fazla aşılama tedavisi ile devam etmeyip tüp bebek tedavisine geçilmesi önerilmektedir. Aşılama tedavisi bazen atlanabilir. Aşılama tedavisi uygun olsa bile tüp bebek tedavisine geçilmeden önce her zaman yapılması şart olan bir tedavi değildir. Özellikle ileri kadın yaşı ve uzun infertilite süresi varlığında ve başarı şansı daha yüksek bir tedavi isteyenlerde aşılama yapılmadan da tüp bebek tedavisine geçilebilir.

Aşılama Tedavisi Kimler İçin Önerilir?

Aşılama tedavisi yumurtlama bozukluğu olan yumurta uyarıcı ilaç tedavisi ile ovulasyonun sağlanıp ilişki önerilen ancak gebelik elde edilemeyen polikistik over sendromlu hastalara, açıklanamayan infertil tanısı konan çiftlere, hafif düzeyde sperm sayı ve hareket azlığı varlığında, vajinismus ya da erektil disfonksiyon olan çiftlere önerilir. Aşılama 35 yaşın altında yumurtalık rezervi iyi olan açıklanamayan infertil hastalarda ilk seçenek olabilirken, 35 yaş sonrası infertilite süresi 2 yıl ve daha uzun olan hastalarda aşılama yerine tüp bebek yapılması daha doğru olacaktır.

Aşılama ve Tüp Bebek Tedavisi Arasındaki Farklar

Aşılama (IUI) ve tüp bebek (IVF/ICSI) tedavileri her ikisi de yumurta uyarımı gerektirse de temel farklar, uygulama yöntemi ve başarı oranlarında ortaya çıkar.

Aşılama tedavisinde genellikle bir veya en fazla iki yumurta olgunlaştırılır ve çatlatma iğnesi sonrası hazırlanan sperm rahim içine yerleştirilir. Döllenme tüpte gerçekleşir ve embriyonun rahme ulaşarak tutunması beklenir. Bu süreçte yumurta, sperm ve embriyo kalitesi doğrudan değerlendirilemez; bu nedenle gebelik şansı sınırlıdır. Normal sperm parametreleri olan 30 yaş altı açıklanamayan infertil çiftlerde aşılamayla gebelik oranı yaklaşık %20, yumurtlama bozukluğu olanlarda ise %25 civarındadır.

Tüp bebek tedavisinde ise çok sayıda yumurta laboratuvar ortamında toplanır ve spermle döllendirilir; embriyo gelişimi laboratuvarda takip edilir. Blastokist aşamasına ulaşan kaliteli embriyolar rahim içine transfer edilir ve tutunma gözlenir.

Mikroenjeksiyon (ICSI) ile sperm doğrudan yumurta içine enjekte edildiği için döllenme sorunları aşılır ve embriyo kalitesi seçilerek transfer edilir. Bu sayede tüp bebek tedavisinde gebelik oranları aşılamaya göre 3–4 kat daha yüksek olup, 5. gün blastokist transferinde %60 civarındadır.

Tüp bebekte hem rahim ağzı, hem döllenme hem de embriyo kalitesi gözlemlenebildiği için doğru hasta ve doğru planlama ile başarı oranı önemli ölçüde artar. Ayrıca, ilaç dozları tüp bebekte yumurtalıkların olgunlaşabilecek maksimum sayıda yumurta geliştirmesi hedefiyle daha yüksek olurken, aşılama tedavisinde çoğul gebelik riskini minimize etmek için daha düşük tutulur.

Hangi Hastada Aşılama, Hangi Hastada Tüp Bebek Seçilmeli?

Her çift birbirinden farklı özellikler taşıdığından tedavi çiftlerin infertilite öyküsüne göre bireyselleştirilmelidir. İnfertilite süresine, kadın yaşına, yumurtalık rezervine ve sperm değerlerine göre tedavi planı yapılır. Yumurtlama bozukluğu olan sperm değerleri normal olan genç çiftlerde tüpler açıksa aşılama ilk seçenek olabilir. 35 yaş üstü infertilite süresi uzun olan açıklanamayan infertil çiftlerde ise ilk seçeneğin tüp bebek olması önerilmektedir. Bu hasta grubunda aşılama ile gebelik şansı % 10 iken, tüp bebek tedavisi ile 2 blastokist transferi sonrası gebelik şansı %50 civarı olmaktadır.